Gmach podzielony, ale fundament wspólny...

autor: Bernadeta Gozdowska

Chrześcijanie trzeciego tysiąclecia nie znają innego Kościoła. Rozdarty, zraniony, dźwigający brzemię rozlicznych konfliktów, uprzedzeń i nieufności. Czy prawdziwa jedność jest możliwa? Na to pytanie - mimo wielu pozytywnych symptomów - ciągle jeszcze nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Ale trzeba do niej dążyć, bo przecież jeden jest chrzest, jedna wiara i jeden wspólny fundament - Chrystus.



Polski katolik potrafi wymienić od trzech do sześciu Kościołów chrześcijańskich, podając zwykle na pierwszym miejscu rzymskokatolicki, a potem prawosławny i ewangelicki. Bardziej zorientowany dorzuci niekiedy polskokatolicki, starokatolicki mariawitów, Kościół chrześcijan baptystów, adwentystów lub zielonoświątkowców. A to dopiero początek wyliczanki... Światowa Rada Kościołów skupia ich przecież ponad trzysta czterdzieści. Można się pogubić...

Niczym rozproszone owce



Pierwsze rozłamy w Kościele pojawiły się już w III wieku po narodzeniu Chrystusa. Przedmiotem sporu były m.in. kwestie dyscypliny pokutnej, ważności chrztu udzielanego heretykom oraz roli biskupa w Kościele. Na początku IV stulecia od Kościoła zachodniego odłączyli się zwolennicy biskupa Kartaginy Donata, postulującego, by ze wspólnoty wykluczać zdrajców, którzy w czasie prześladowań cesarza Dioklecjana wyparli się wiary. Wkrótce potem niejaki Ariusz, kapłan z Aleksandrii, zaczął głosić nauki kwestionujące równość Ojca i Syna oraz Bóstwo Jezusa Chrystusa. Po soborze w Nicei (325 r.) jego zwolennicy zostali z Kościoła definitywnie wyłączeni. W wieku V inny teolog, Nestoriusz z Antiochii, tak bardzo oddzielał Bóstwo Chrystusa od Jego człowieczeństwa, iż zaprzeczył boskiemu macierzyństwu Marii i orzekł, iż nie przysługuje Jej tytuł Bogurodzicy. Nestorianie zostali potępieni na soborze w Efezie (451 r.). Nieporozumienia się mnożyły, ale do najpoważniejszych rozłamów miało dojść dopiero w drugim tysiącleciu. Oto w 1054 roku papież Leon IX obłożył ekskomuniką patriarchę Konstantynopola Michała Cerulariusza za niestosowanie w wyznaniu wiary sformułowania o pochodzeniu Ducha Świętego od Ojca i Syna Bożego. Ten w odpowiedzi spalił bullę i ekskomunikował papieża. W efekcie Wschód zerwał z Zachodem i powstał Kościół prawosławny. Kolejny poważny wstrząs nastąpił w 1517 roku, kiedy były augustianin Marcin Luter przybił do drzwi kościoła w Wittenberdze 95 tez, w których potępiał szereg katolickich praktyk i nauk. Chciał reform, a doprowadził do rozłamu i powstania nowej wspólnoty - protestantów. Z czasem doszło w niej do kolejnych podziałów, w wyniku których pojawili się m.in.: kalwini, baptyści, metodyści, adwentyści dnia siódmego i zielonoświątkowcy. W tym samym stuleciu od Kościoła powszechnego odłączył się także Kościół w Anglii. W 1534 roku parlament angielski ogłosił, iż jego jedynym i najwyższym zwierzchnikiem jest król Henryk VIII. Tym razem do schizmy doprowadził wieloletni spór monarchy ze Stolicą Apostolską, która nie wyraziła zgody na unieważnienie jego małżeństwa z Katarzyną Aragońską i poślubienie Anny Boleyn. Mnożyły się podziały i teologiczne spory, a wraz z nimi wzrastała wzajemna niechęć i wrogość.

Żmudna droga ku jedności



Rozdarcie Kościoła było i jest wielkim dramatem chrześcijaństwa. Liczne zatargi i konflikty (nierzadko zbrojne) budziły zgorszenie oraz osłabiały wiarygodność wyznawców Chrystusa. Dostrzeżono to już w wieku XVIII, działania jednakże rozpoczęły się dopiero pod koniec następnego stulecia. Jednym z powodów była niska skuteczność wypraw misyjnych, podczas których wysłannicy różnych Kościołów z sobą konkurowali i w sposób niegodny chrześcijan walczyli o pozyskanie nowych wyznawców. Ta trudna sytuacja była jednym z impulsów do rozpoczęcia działań na rzecz pojednania. Właściwy ruch ekumeniczny rozwinął się jednakże dopiero w wieku XX. Już na początku stulecia zrodziła się idea wspólnych modlitw o jedność chrześcijan. W 1944 roku w Taizé powstała ekumeniczna wspólnota brata Rogera. Cztery lata później Światowa Rada Kościołów, zrzeszająca chrześcijan tradycji prawosławnej, starokatolickiej, anglikańskiej i protestanckiej. Prawdziwym przełomem był jednak Sobór Watykański II (1962-1965), który w dekrecie ,,Unitatis redintegratio" uznał, iż ruch ekumeniczny jest znakiem działania Ducha Świętego i że wspieranie go stanowi jedno z najważniejszych zadań Kościoła katolickiego. Ojcowie soborowi wyraźnie podkreślili potrzebę pogłębienia więzów teologicznych łączących wszystkich chrześcijan oraz wskazali na konieczność prowadzenia dialogu mającego służyć usuwaniu doktrynalnych przeszkód i wzajemnych uprzedzeń. Z wolna poczęły pojawiać się zwiastuny ocieplenia relacji między katolikami i przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich - także na szczeblu najwyższym. W 1965 roku ekumeniczny patriarcha Konstantynopola oraz papież Paweł VI odwołali anatemy (klątwy) nałożone po schizmie w roku 1054. W 1967 roku zainicjowano wzajemne odwiedziny delegacji Patriarchatu Konstantynopola w Watykanie oraz przedstawicieli Stolicy Apostolskiej w Konstantynopolu, a dwa lata później także w siedzibie Światowej Rady Kościołów. Wzruszającym świadectwem dążenia do pojednania był także gest wykonany przez papieża Pawła VI podczas Mszy św. sprawowanej w dziesiątą rocznicę cofnięcia wspomnianych klątw. Ojciec Święty upadł wówczas na kolana i ucałował stopy wysłannika ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola, metropolity Melitona. Był to gest tyleż wielki, co wymowny.

Chrześcijanin znaczy brat



Gestów takich nie brakowało także w ostatnim dwudziestoleciu. Wystarczy wspomnieć Światowy Dzień Modlitw o Pokój w Asyżu w 1986 roku, w którym uczestniczyli przedstawiciele wielu Kościołów i wspólnot chrześcijańskich oraz symboliczne otwarcie Świętych Drzwi w Bazylice św. Pawła za Murami w roku 2000, którego wraz z Papieżem Janem Pawłem II dokonali zwierzchnicy Kościołów anglikańskiego, prawosławnego i luterańskiego. Starania o przywrócenie jedności przyniosły także bardziej wymierne owoce. W 1999 roku, w Augsburgu, podpisano Wspólną deklarację w sprawie nauki o usprawiedliwieniu między Kościołem katolickim i luterańskim, a dwa lata później, w Strasburgu, Kartę Ekumeniczną Europy, która zawiera wytyczne dotyczące rozwoju współpracy między Kościołami działającymi na Starym Kontynencie. Najbardziej znaczące dla pojednania są chyba jednak inicjatywy podejmowane w małych środowiskach i wspólnotach. To one pozwalają lepiej się poznać i tym samym zaakceptować dzielące nas odmienności i różnice. W encyklice ,,Ut unum sint" Ojciec Święty Jan Paweł II napisał, iż ekumenizm jest sprawą wszystkich chrześcijan. Znamienne to słowa, bo wskazują, iż w dzieło pojednania winniśmy włączyć się wszyscy... katolicy, luteranie, prawosławni, zielonoświątkowcy... Wszyscy możemy modlić się o jedność Kościoła i mówić o innych chrześcijanach - bracia.

Ważne etapy działań na rzecz jednoczenia się Kościoła

1894 - papież Leon XIII ustanawia nowennę ,,o powrót braci odłączonych od Kościoła katolickiego"
1908 - anglikańscy duchowni inicjują modlitwy o jedność Kościołów
1927 - powstaje Komisja Wiara i Ustrój skupiająca teologów badających doktryny i struktury różnych Kościołów
1936 - rozpoczynają się modlitwy o jedność chrześcijan z udziałem przedstawicieli różnych wyznań chrześcijańskich
1944 - powstaje ekumeniczna wspólnota w Taizé
1948 - powstaje Światowa Rada Kościołów zwana także Ekumeniczną Radą Kościołów
1960 - powstaje Sekretariat ds. Jedności Chrześcijan - najważniejsza w Kościele katolickim instytucja zajmująca się działalnością ekumeniczną, w 1989 r. przekształcona w Papieską Radę Popierania Jedności Chrześcijan
1964 - Sobór Watykański II przyjmuje Dekret o ekumenizmie określający zasady prowadzenia działalności ekumenicznej przez Kościół katolicki
1965 - papież Paweł VI oraz ekumeniczny patriarcha Konstantynopola odwołują anatemy nałożone w 1054 roku
1969 - papież Paweł VI gości w siedzibie Światowej Rady Kościołów
1970 - Zgromadzenie Ogólne Światowej Federacji Luterańskiej prosi Kościół katolicki o wybaczenie
1979 - Papież Jan Paweł II spotyka się z patriarchą ekumenicznym Konstantynopola Dimistriosem, zapada decyzja o rozpoczęciu dialogu teologicznego między Kościołem prawosławnym i katolickim
1986 - przedstawiciele różnych wyznań modlą się w Asyżu o pokój
1995 - papież Jan Paweł II wydaje encyklikę ,,Ut unum sint"
1995 -w Watykanie gości ekumeniczny patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I
1997 - w Grazu odbywa się II Europejskie Zgromadzenie Ekumeniczne pod hasłem "Pojednanie - dar Boga i źródło nowego życia"
1999 - w Augsburgu przedstawiciele Kościoła katolickiego i luterańskiego podpisują Wspólną Deklarację w sprawie nauki o usprawiedliwianiu
2000 - w Warszawie przedstawiciele Kościołów zrzeszonych w Polskiej Radzie Ekumenicznej oraz Kościoła katolickiego podpisują Deklarację o wzajemnym uznaniu chrztu świętego
2000 - Papież Jan Paweł II oraz zwierzchnicy Kościołów prawosławnego, anglikańskiego i luterańskiego otwierają Święte Drzwi w Bazylice św. Pawła za Murami
2001 - w Strasburgu kard. Miloslaw Vlk oraz prawosławny metropolita Jeremiasz podpisują Kartę Ekumeniczną Europy